ವಿಶ್ವ ಆನೆಗಳ ದಿನಾಚರಣೆ: ಗಜರಾಜನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ-ಆನೆ ಸಂಘರ್ಷ ತಡೆಗೆ ಜಾಗೃತಿ! ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಮೈಸೂರು / ಬೆಂಗಳೂರು:

ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಆನೆಗಳ (Elephants) ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಾಗೂ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ‘ವಿಶ್ವ ಆನೆಗಳ ದಿನ’ವನ್ನು (World Elephant Day) ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಡುಗಳ ನಾಶ, ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವಿನಾಶ ಹಾಗೂ ಮಾನವ-ಆನೆ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಜರಾಜನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಾಯುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ದಿನ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿಗೂ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಇರುವ ನಂಟು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಅವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧. ವಿಶ್ವ ಆನೆಗಳ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್ 12 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ‘ವಿಶ್ವ ಆನೆಗಳ ದಿನ’ವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನೆಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಅಪಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಲು ಈ ದಿನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ದಿನಾಚರಣೆಯ ಆರಂಭ:

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 2012ರ ಆಗಸ್ಟ್ 12 ರಂದು ಕೆನಡಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಪೆಟ್ರೀಷಿಯಾ ಸಿಮ್ಸ್ (Patricia Sims) ಮತ್ತು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ‘ಎಲಿಫೆಂಟ್ ರಿಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್’ (Elephant Reintroduction Foundation) ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು.

• ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ: ಏಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಆನೆಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ, ಆನೆದಂತಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವ-ಆನೆ ಸಂಘರ್ಷದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗತಿಕ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವುದು.

೨. ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ

ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆಗಳ (Asian Elephants) ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ 60 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯ.

ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು 27,000 ರಿಂದ 30,000 ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆಗಳಿವೆ.

• ಕರ್ನಾಟಕವೇ ಆನೆಗಳ ತವರು: ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ! ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಂದೀಪುರ, ನಾಗರಹೊಳೆ, ಬಿಆರ್‌ಟಿ (BRT), ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಭದ್ರಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಆನೆಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿವೆ.

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರಾಣಿ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2010 ರಲ್ಲಿ ಆನೆಯನ್ನು ದೇಶದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರಾಣಿ’ (National Heritage Animal) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

೩. ಆನೆಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆಗಳು

ಆನೆಗಳು ಕಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Ecosystem) ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಮಾನವನ ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ ಹಾಗೂ ನಗರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಆನೆಗಳ ಜೀವನ ಇಂದು ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದೆ.

ಅ) ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಘಟನೆ (Habitat Loss & Fragmentation):

ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಡುಗಳು ತುಂಡರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಸಂಚರಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಜಾಗವಿಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ.

ಆ) ಮಾನವ-ಆನೆ ಸಂಘರ್ಷ (Human-Elephant Conflict):

ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳಿಗೆ ಆನೆಗಳು ಆಹಾರ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬೆಳೆ ನಾಶದಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡ ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಲಿಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಆನೆಗಳೂ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ಇ) ಆನೆದಂತಕ್ಕಾಗಿ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ (Poaching):

ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕಾನೂನುಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಆನೆದಂತದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಳಸಂತೆಯ ಜಾಲದಿಂದಾಗಿ ಆನೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತಿಲ್ಲ.

ಈ) ಕೃತಕ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ರೈಲ್ವೆ ಅಪಘಾತಗಳು:

ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿಗಳನ್ನು ದಾಟುವಾಗ ವೇಗವಾಗಿ ಬರುವ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಆನೆಗಳು ಸಾಯುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಹಾಕಲಾದ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಗಂಭೀರ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.

೪. ಮಾನವ-ಆನೆ ಸಂಘರ್ಷ ತಡೆಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳು

ಮಾನವ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಹಲವು ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ:

೧. ಆನೆ ಧಾರೆ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ (Railway Barricades):

ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನಿಂದ ಆನೆಗಳು ನಾಡಿಗೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಹಳೆಯ ರೈಲ್ವೆ ಕಂಬಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.

೨. ಸೋಲಾರ್ ತೂಗು ಬೇಲಿಗಳು (Hanging Solar Fences):

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ಆನೆಗಳು ಮರಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಕೆಡವಬಲ್ಲವು. ಆದರೆ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ‘ತೂಗು ಸೋಲಾರ್ ಬೇಲಿಗಳು’ ಆನೆಗಳು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನುಗ್ಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿವೆ.

೩. ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎಸ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕಾಲರ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ (Early Warning Systems):

ಕಾಡಿನಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಆನೆಗಳ ಕತ್ತಿಗೆ ‘ರೇಡಿಯೋ ಕಾಲರ್’ ಅಳವಡಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಜಿಪಿಎಸ್ ಮೂಲಕ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನೆಗಳು ನಾಡಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎಸ್ (SMS) ಅಥವಾ ಸೈರನ್ ಮೂಲಕ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

೪. ಆನೆ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ (Elephant Corridors):

ಒಂದು ಕಾಡಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಡಿಗೆ ಆನೆಗಳು ಸಂಚರಿಸಲು ಇರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ‘ಆನೆ ಪಥಗಳನ್ನು’ (Corridors) ಗುರುತಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒತ್ತುವರಿಯಾಗದಂತೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

೫. ಆನೆ ಕಾರ್ಯಪಡೆ (Elephant Task Force):

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಹಾಸನ, ಕೊಡಗು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ವಿಶೇಷ ಆನೆ ಕಾರ್ಯಪಡೆ’ ರಚಿಸಿದ್ದು, 24×7 ಗಸ್ತು ತಿರುಗುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

೫. ಕಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಪಾತ್ರ (Ecosystem Engineers)

ಆನೆಗಳನ್ನು ಕಾಡಿನ ‘ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು’ (Engineers of the Forest) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಇಡೀ ಕಾಡು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ:

• ಬೀಜ ಪ್ರಸಾರ (Seed Dispersal): ಆನೆಗಳು ವಿಧವಿಧವಾದ ಹಣ್ಣು-ಗಿಡಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಮೈಲಿಗಟ್ಟಲೆ ಸಂಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಲದ್ದಿಯ ಮೂಲಕ ಕಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಹೊಸ ಗಿಡಮರಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

• ನೀರಿನ ಜಾಗಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ: ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಅಗೆದು ನೀರು ಹೊರತೆಗೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ನೀರನ್ನು ಕಾಡಿನ ಇತರೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕುಡಿದು ಬದುಕುತ್ತವೆ.

• ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿ: ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಸಾಗುವಾಗ ದೊಡ್ಡ ದಾರಿಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಮೃಗಗಳು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

 (Conclusion):

ವಿಶ್ವ ಆನೆಗಳ ದಿನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಕಾಡಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಾಯುವ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗಜರಾಜನನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಉಳಿವಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಸರ್ಕಾರ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಒಂದಾಗಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾನವ-ಆನೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ.