ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನ ಮುಕ್ತಾಯ:

ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನ ಮುಕ್ತಾಯ: MMDR Bill 2026ಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆ; ಖನಿಜ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ.

ನವದೆಹಲಿ:

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಈ ಬಾರಿಯ ಸುದೀರ್ಘ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ. ಹಲವು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಕಾಯ್ದೆಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಹಾಗೂ ಗದ್ದಲಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ (Adjourned Sine Die) ಮುಂದೂಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧಿವೇಶನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಬಲ್ಲ ‘ಗಣಿ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ತಿದ್ದುಪಡಿ ವಿಧೇಯಕ 2026’ (Mines and Minerals Development and Regulation Amendment Bill – MMDR 2026) ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ.

ಈ ನೂತನ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭಾರತದ ಗಣಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಖನಿಜಗಳ (Critical Minerals) ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅಧಿವೇಶನದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಣಗಳು, MMDR ಮಸೂದೆಯ ಆಳವಾದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ತಿಳಿಯೋಣ.

೧. ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಾಮರ್ಶೆ (Monsoon Session Review)

ಈ ಬಾರಿಯ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನವು ಭಾರತದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಅಧಿವೇಶನದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು:

• ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಿಸಿದ ಮಸೂದೆಗಳು: ಈ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಒಟ್ಟು ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿತು.

• ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಗಳು: ದೇಶದ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿತಿ, ಹಣದುಬ್ಬರ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಗಳ ಕುರಿತು ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು.

• ಸದನದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ (Productivity): ಗದ್ದಲಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗಳು ನಿಗದಿತ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು.

ಸದನದ ಕಲಾಪಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಸ್ಪೀಕರ್ ಮತ್ತು ಸಭಾಪತಿಯವರು ಉಭಯ ಸದನಗಳನ್ನು ‘ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿದೆ’ (Adjourned Sine Die) ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

೨. ಏನಿದು ‘MMDR Bill 2026’ (ಗಣಿ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿ ವಿಧೇಯಕ)?

‘ಗಣಿ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ 1957’ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲ ಕಾನೂನಾಗಿದೆ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ದೇಶದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈಗಿನ ‘MMDR 2026’ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಇಂಧನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು:

೧. ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ: ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಖಾಸಗಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ (Mineral Exploration) ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.

೨. ಪಾರದರ್ಶಕ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಗಣಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (E-Auction) ಇನ್ನಷ್ಟು ಸರಳಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ತಡೆ ಒಡ್ಡುವುದು.

೩. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ: ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ಪರಿಸರ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು.

೪. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಜಿಲ್ಲಾ ಖನಿಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (DMF) ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗಣಿ ಸಂತ್ರಸ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುವುದು.

೩. MMDR Bill 2026 ರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳು

ಈ ನೂತನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ವಿಧೇಯಕವು ಭಾರತದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ:

ಅ) ‘ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಪ್-ಸೀಡೆಡ್’ ಖನಿಜಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ (Critical & Deep-seated Minerals):

ಇಂದಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಲಿಥಿಯಂ, ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ನಿಕಲ್, ಟೈಟಾನಿಯಂ ಮತ್ತು ರೇರ್ ಎರ್ತ್ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ (Rare Earth Elements – REE) ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಆಳದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

• ಈ ಮಸೂದೆಯು ಇಂತಹ ಆಳವಾದ ಖನಿಜಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿ ‘ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರೇಷನ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್’ (Exploration Licence – EL) ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿದೆ.

• ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರ್ತಿಸಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನ (EV) ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಇಂಧನ ವಲಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ:

ಭಾರತವು 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ ‘ನೆಟ್ ಜೀರೋ’ (Net Zero Emission) ಗುರಿ ತಲುಪಲು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಸೋಲಾರ್ ಪ್ಯಾನಲ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಿದೆ. ಇವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಲಿಥಿಯಂ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಖನಿಜಗಳು ಬೇಕು. ಈ ಮಸೂದೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಇಂತಹ ಖನಿಜಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದ್ದು, ವಿದೇಶಿ ಆಮದಿನ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಇ) ರಾಯಲ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹರಾಜು ನಿಯಮಗಳ ಸರಳೀಕರಣ:

ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೂತನ ರಾಯಲ್ಟಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಣಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ಹರಾಜು ವಿಳಂಬವಾಗದಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು (Time-bound Approval) ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

೪. ಈ ಮಸೂದೆಯಿಂದ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು

ಗಣಿ ವಲಯವು ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. ಈ ನೂತನ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಬೃಹತ್ ಲಾಭಗಳು ಸಿಗಲಿವೆ:

• ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ (FDI) ಹೆಚ್ಚಳ: ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಬೃಹತ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗಲಿವೆ.

• ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ: ಹೊಸ ಗಣಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವುದರಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುವಕರಿಗೆ ನೇರ ಹಾಗೂ ಪರೋಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ದೊರೆಯಲಿವೆ.

• ಆಮದು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಇಳಿತಾಯ: ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳಿಗಾಗಿ ಚೀನಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವದೇಶಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಶೇಖರಣೆ (Foreign Exchange) ಉಳಿತಾಯವಾಗಲಿದೆ.

೫. ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳು

MMDR ಮಸೂದೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇತರ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆದು ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು:

೧. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕಾವಲು: ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಧೇಯಕಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ.

೨. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕಾಯ್ದೆ: ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ತಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ.

೩. ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ: ದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು AI ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ.

೬. ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿರುವ ಹಾದಿ

ಮಸೂದೆಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಂಗೀಕಾರ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ನೆಲಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಾಗ ಕೆಲವು ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗಲಿವೆ:

• ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವಾಗ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು.

• ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪುನರ್ವಸತಿ: ಗಣಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಜಮೀನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೈತರು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

• ರಾಜ್ಯ-ಕೇಂದ್ರ ಸಮನ್ವಯ: ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ತಡೆರಹಿತ ಸಮನ್ವಯ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

 (Conclusion):

ಸಂಸತ್ತಿನ ಈ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನವು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘MMDR 2026’ ನಂತಹ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮಸೂದೆಯ ಅಂಗೀಕಾರವು ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸುವತ್ತ ಭಾರತ ಇಟ್ಟಿರುವ ಈ ಹೆಜ್ಜೆಯು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಲಿದೆ.